I. Eski Tarihli Bilanço ile İflas Kararı Verilmesi Sorunu
Bir şirket konkordato talep eder. Mahkeme şirkete önce geçici mühlet, sonra kesin mühlet verir. Kesin mühletin sonunda komiser heyeti mahkemeye nihai raporunu verir. Rapora göre şirket, birkaç ay önceki bilançosunda rayiç değerlere göre borca batıktır. Dolayısıyla yerel mahkeme doğrudan iflas kararı vermesi gerektiğini düşünür. Ancak, Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 24 Nisan 2025 tarihli kararında birkaç ay öncesine ait bilançoyu iflas kararı için yeterli görmedi.
İncelememize konu olayda, iki şirket ve ortakları birlikte konkordato talep etti. Komiser heyetinin 28 Mart 2024 tarihli nihai raporuna göre, şirketlerden biri 31 Ocak 2024 tarihli bilançosunda borca batık değildi. Diğer şirketin ise yaklaşık 40,9 milyon TL eksi öz varlıkla borca batık olduğu belirlenmişti. İlk derece mahkemesi projeleri tasdik etti, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetti. Yargıtay, tasdik kararını bozdu. Yargıtay, borca batık olmayan şirket bakımından, teklifin kaynaklarıyla orantılı olmadığına, ortak gerçek kişiler bakımından ise yüksek tenzilatların alacaklıların zararına olduğuna işaret etti. Borca batık şirket bakımından ise yine tasdik kararını bozdu ve şirketin “güncel durumu itibariyle rayiç değerlere göre borca batık olup olmadığının bilirkişi aracılığıyla yeniden belirlenerek” borca batıklık devam ediyorsa iflas kararı verilmesi gerektiğini belirtti. Bu çerçevede, yazımızda, konkordato yargılamasında borca batıklık kriterlerini ve tasdik yargılaması duruşmasından önce bilançonun ne kadar güncel olması gerektiğini inceleyeceğiz.
II. Konkordato Yargılamasında Borca Batıklık Kriterleri – Bilanço Hazırlama Yöntemi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (“İİK”) m.179, sermaye şirketlerinin borca batıklığını aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden düzenlenen ara bilançoya bağlar. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.376/3 de ara bilançonun aktiflerin hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de muhtemel satış fiyatları üzerinden çıkarılmasını öngörür. Yargıtay, konkordatonun reddedildiği hâllerde bu hükümleri İİK m.308/1 yollamasıyla uygular. Kısacası, borca batıklık değerlendirmesinde ölçü defter değeri değil, rayiç değerdir.
Öğretide de borca batıklığın, komiser heyeti ya da meslek mensubu bilirkişilerin hazırladığı rayiç değer bilançosu üzerinden tespit edileceği belirtilir. Bitlisli ve Kıymık’a göre, kesin mühletten sonra düzenlenecek borca batıklık bilançolarında borçların, alacak bildirimlerindeki ve borçlunun kabulündeki tutarlar üzerinden alınması daha doğru sonuç verecektir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de tasdik şartlarının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve konkordato yargılamasında, dava teorisinden farklı olarak, dava sonrası gelişmelerin de değerlendirilebileceğini kabul eder.
III. İflas Kararına Esas Bilançonun Konkordato Yargılaması Esnasında Hazırlanması
İncelememize konu kararın, esas bozma sebebi olmasa da dikkat çekici yönü, borca batıklık tespitinin zamanlamasına ilişkin bir vurgu içermesidir. Kesin mühlet boyunca şirketin alacakları tahsil edilir, stokları satılır, taşınmazlarının değeri değişir. Bu yüzden mühletin başındaki bir bilanço, karar anındaki durumu göstermeyebilir.
Kararlardan konkordato yargılamasındaki borca batıklık incelemesi adına üç ayrı sonuç çıkmaktadır:
Birincisi, zamansal ölçü karar tarihine yakınlıktır. Bir bölge adliye mahkemesi kararında, bir buçuk yıl önce düzenlenen rayiç değer raporunun borca batıklık incelemesine esas olamayacağı ifade edilirken, karar tarihinden üç ay önceki bilançoları dahi yetersiz gören bir karar da bulunmaktadır. Bu sebeple, uygulamada olduğu gibi son geçici vergi beyannamesi ekindeki bilançolar dikkate alınarak sonuca gidilmesi dahi yeterli olmayabilir.
İkincisi, borca batıklık incelemesinin kimin eliyle ve nasıl yapıldığı da önem arz etmektedir. Yargıtay, 9 Eylül 2025 tarihli kararında, İİK m.292/1-b uyarınca verilen iflas kararını bozdu. Daireye göre güncel rayiç değerlere göre borca batıklık kamu düzenine ilişkindir ve uzman bilirkişi heyeti oluşturularak incelenmelidir. Konkordato komiserinin nihai raporuyla sonuca gidilmesi yeterli olmayabilir. Daire, grup şirketlerinde kefalete konu borcun kefil şirketin pasifine alınmadan hesap yapılması gerektiğini de vurguladı. Zira aynı borç her grup şirketinin pasifinde gösterilirse, grubun tamamı kayden borca batık görünebilir. Yargıtay’ın, bunun gibi özellikli durumlarda bilirkişiye başvurulması gerektiğine ilişkin istikrarlı bir yaklaşımı olduğunu söyleyebiliriz.
Üçüncüsü, güncel inceleme talebi borçlunun şeffaflığından ve sürece olan uyumluluk derecesinden bağımsız değildir. Yargıtay, 15 Eylül 2025 tarihli kararında, borçlunun satış değerleriyle ara bilanço düzenlenmesi gerektiği yönündeki itirazına rağmen, komiserin istediği bilgi ve belgeleri vermeyen, son döneme ait ciro bilgileri denetlenemeyen şirketin iflasına ilişkin kararı onadı.
IV. Sonuç: İflas Kararı İçin Güncel, Rayiç Değer Esasına Göre Hazırlanmış Bir Ara Bilanço Gerekir
Konkordatoda borca batıklık, eski bir mali tabloya değil, karar tarihine yakın ve rayiç değerlerle hazırlanmış bir ara bilançoya dayanmalıdır. Önceki bilanço projenin muhakemesi, yani tasdik yargılaması açısından değerini korur, ancak iflas kararı bu bilançoya dayandırılamaz. Bu yüzden iflas ihtimali gündeme geldiğinde, mali verilerin karar tarihine yakın bir incelemeyle güncellenmesi hem borçlu hem de alacaklılar bakımından oldukça kritiktir. Öte yandan, Yargıtay’ın, özellikli durumlar bulunduğunda, bu incelemenin bilirkişi eliyle yapılması gerektiğine dair karar yoğunluğunu artırdığı görülmektedir.
