I. Faturaya İtiraz Edilmemesi ve İspat Sorunu
Satıcı, alıcıya bir elektronik fatura gönderir. Alıcı sekiz günlük süre içinde itiraz etmez. Fatura, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın sisteminde alıcının büyük alış (“BA”) kaydında, satıcının ise büyük satış (“BS”) kaydında da görünür. Satıcı artık alacağını ispat edebileceğini düşünür. Ancak, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 6 Ekim 2025 tarihli kararında bu yaklaşımı kabul etmedi.
Karara konu olayda, davacı, beş adet e-faturaya dayanarak 383.660,60 TL alacak için icra takibi başlattı. Davalı, borcu olmadığını beyan ederek takibe itiraz etti. Yargılama aşamasında ise sekiz günlük itiraz süresini sehven kaçırdığını kabul etti. Buna karşılık faturalara konu malların kendisine teslim edilmediğini ve faturaların ticari defterlerinde yer almadığını savundu. Faturalar ise sistemde davalının BA kaydında görünüyordu. Bu durumda itiraz edilmeyen ve BA kaydında görünen e-fatura alıcının defterinde kayıtlı değilse, satıcı malın teslimini ispat etmiş sayılır mı?
II. İtirazsız Fatura Karinesi Teslimi Kapsamaz
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.21/2 hükmüne göre bir fatura alan kişi sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır. Bu karine faturanın olağan içeriğini, yani malın cinsini, miktarını ve fiyatını kapsar. Cankat ve Güçlütürk’e göre fatura göndermek için malın teslim edilmiş olması gerekmez. Bu nedenle faturaya itiraz edilmemiş olması tek başına malın teslim edildiğini veya işin yapıldığını göstermez. Yargıtay da yıllardır aynı görüştedir.
Faturaya itiraz edilmemiş olsa bile teslim olgusunu ispat yükü satıcıda kalır. Ticari defterler bakımından ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 222’de yer alan kural belirleyici olacaktır. Buna göre, karşı tarafın usulüne uygun tutulan defterlerinin “ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi hâlinde” satıcının defterleri kendi lehine delil olarak kullanılamaz.
III. BA Kaydı Teslimi İspata Yetmez
Kararın asıl dikkat çekici yanı, Eylül 2024’te kaldırılan BA – BS formlarına bakışıdır. BA ve BS formları, belirli bir tutarın üzerinde alım ve satım yapan mükelleflerin bu işlemlerini vergi idaresine bildirdiği bir çapraz kontrol aracıydı. Dijital dönüşüm öncesinde bu bildirimler, BA veren taraf için “bu mal veya hizmeti aldım”, BS veren taraf için “bu mal veya hizmeti sattım” anlamında birer irade beyanı olarak yorumlanmaya açıktı. Dijital dönüşümle BA – BS formlarının hem uygulaması hem de hukuki niteliği değişti.
İncelememize konu olayda faturalar davacının defterinde kayıtlı, davalının defterinde kayıtlı değildi. Sevk irsaliyesi veya başka bir teslim belgesi de yoktu. Faturalar davalının BA formlarında görünüyordu. Ancak bu görüntü davalının bildiriminden değil, e-faturaların Gelir İdaresi otomasyonuna kendiliğinden düşmesinden kaynaklanıyordu. İlk derece mahkemesi bu nedenle BA kaydını teslimin kabulü saymadı ve davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetti. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de BA formunun vergi idaresinin e-arşiv sistemine düşmesinin davalının inisiyatifinde olmadığını tespit eden bilirkişi raporunun hükme esas alınmasında isabetsizlik bulunmadığına işaret ederek kararı oybirliğiyle onadı.
Karardan ispat hukuku adına üç ayrı sonuç çıkmaktadır:
Birincisi, davalı itiraz süresini kaçırdığını kabul ettiği hâlde dava reddedildi. Faturaya itiraz edilmemesi faturanın içeriğini kesinleştirir ama malın teslim edildiğini ispat etmez.
İkincisi, Yargıtay, BA kaydını irade beyanı olarak değil sistem çıktısı olarak gören yaklaşımı onadı. Belirleyici olan, tarafların gerçek iradelerini yansıtan kayıtlardır. Nitekim Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yaklaşık iki ay sonra, 11 Aralık 2025 tarihli bir kararında, faturaları defterine işleyen alıcı aleyhine, ticari defterlere kaydedilen faturanın, malın teslim edildiğine dair davacı lehine karine oluştuğuna işaret eden bölge adliye mahkemesi kararını onadı. Öğreti de defter kaydının teslime ilişkin bir karine olduğu görüşündedir.
Üçüncüsü, 565 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile Eylül 2024 döneminden itibaren Form BA ve Form BS bildirimleri kaldırılmıştı. Bugün sistemde görünen alış kayıtları tamamen e-belge verisinden oluşmaktadır. Bu sebeple, Yargıtay’ın konuya yaklaşımı ile Gelir İdaresi’nin tercihinin örtüştüğü söylenebilir.
IV. Sonuç: Satıcının Teslimi Ayrıca Belgelemesi Gerekir
E-fatura, itiraz edilmese ve sistemde görünse bile teslimi ispatlamaya yetmemektedir. Fatura alıcının defterinde kayıtlı değilse teslim ayrı bir belgeyle ispatlanmalıdır. Bu yüzden teslim sırasında sevk irsaliyesini veya irsaliyeli faturayı, malı alıcı adına teslim alan kişinin imzalaması oldukça kritiktir. Uygulamada da en önemli ispat araçlarından birisi budur. Böylece alıcı faturayı defterine işlemese bile satıcı teslimi ispat edebilir. Nitekim Yargıtay, alıcının defterine işlemediği faturalarda teslimin, alıcı çalışanının imzaladığı ve tanık olarak doğruladığı sevk irsaliyeleriyle ispatlandığını kabul eden kararı onamıştır.
